Dentro do proxecto IBERLONGEVA que desenvolve o Centro Internacional sobre a Lonxevidade, CENIE, o pasado maio fíxose público o estudo realizado sobre 'O dereito ao coidado e a economía dos coidados en España'. Para coñecer as súas conclusións participa neste episodio do podcast 'A lonxevidade', o director do Centro, Juan Martín.
Punto de partida: "falamos moito de lonxevidade pero ás veces esquécellenos a outra metade da frase. Vivir máis anos está moi ben pero a pregunta é como os vivimos, con que apoios, con que dereitos e con que modelo de sociedade detrás. O punto de partida é sacar os coidados do terreo da boa vontade, da familia ou da solución de urxencia e situalos onde deben de estar, que para nós é no centro do estado do benestar".
Falar de dereito ao coidado, incumbe a quen os reciben e igualmente a quen os prestan. En canto aos primeiros: "significa que unha persoa que necesita apoios non pode depender do seu código postal, da súa renda, de si ten unha filla dispoñible ou de si a familia pode pagar un recurso privado. Significa acceso en tempos razoables, apoios axeitados, calidade, dignidade e respecto ás preferencias da persoa. E isto é importante porque en España aínda hai demasiadas diferenzas segundo onde viva cada persoa".
En canto aos segundos: "non se pode construír o futuro dos coidados con empregos que a xente nova non quere ocupar porque son duros, mal pagos e pouco recoñecidos. O sistema necesita mellores salarios, estabilidade, formación, carreira profesional, saúde laboral, inspección, acreditación de competencias e en definitiva, recoñecemento social".
Xa que a denominación do estudo fala de economía dos coidados, faise necesario entender a incorrección do termo gasto: "comprender que non estamos a falar de gastos improdutivos, politicamente e economicamente debemos entendelo como un investimento social estratéxico. Porque investir en coidados xera emprego, actividade económica, cotizacións, retornos fiscais e ademais reduce desigualdades".
De igual maneira resulta preciso un cambio de modelo: "pasar do actual modelo asistencial a un que se centre na persoa, a autonomía e o respecto aos dereitos humanos. En que traducimos ese cambio de modelos?, tradúcese nunha idea moi sinxela, pero tamén moi profunda á vez, deixar de preguntarnos só que prestación correspóndelle a unha persoa, a empezar a preguntarnos que necesita a persoa para vivir con autonomía, con dignidade e con proxecto vital".
Outra das conclusións é a existencia do limbo da dependencia. Con dúas vertentes, a visible que "son as persoas recoñecidas que aínda esperan unha prestación"; e a invisible que corresponde a "persoas que necesitan coidados e non entraron no sistema: non solicitaron axuda, están a esperar unha valoración, reciben unha axuda insuficiente ou dependen de apoios familiares que non aparecen nas estatísticas como servizo público. Por iso o informe fala da brecha de coidados".
Dedúcese tamén de devandito estudo que en España se coida "con máis carga familiar, máis informalidad, máis desigualdade territorial e máis peso sobre as mulleres", procedan da contorna familiar ou da migración.
Complementando o traballo do CENIE, faise referencia ao informe anual da Comunidade Europea sobre recomendacións de políticas económicas para España. A CE proxecta que o gasto asociado ao envellecemento en España (si, tamén utiliza o termo gasto) nun prazo de quince anos, triplicará ao que prevé para a media europea; e actualmente a protección social en coidados de longa duración está por baixo da media europea. A conclusión: "imos tarde e ademais xa non nos podemos permitir seguir falando disto coma se fose un problema futuro. O futuro xa empezou a chamar á porta e non vén con cita previa".
Para humanizar a frialdade que levan as cifras, engádese unha recomendación, ver o documental 'Coidadores' de Oskar Tejedor. Un audiovisual que abre a cámara a coidadores de familiares con enfermidades dexenerativas, mostrando a realidade social, familiar e persoal no seu día a día.