O soño e a respiración, pendentes dunha máquina: "A min salvoume a vida"

A vida de Milagros Lafuente non foi sinxela. Empezou a torcerse aos 7 anos, cando lle diagnosticaron escoliosis grave; aos 18 recoñecéronlle unha incapacidade e converteuse en pensionista; e agora, aos 42, vive pegada a unha máquina, un ventilador Bipap, para poder durmir.

Durante o día, respira sen dificultade, pero, cando se tomba, non o consegue por si mesma e precisa este ventilador. "A máquina dáme aire e respira ela polo meu", explica gráficamente. É, en realidade, un tipo de soporte respiratorio non invasivo que lle abre as vías respiratorias para facilitarlle a respiración.

Non é vital, podería vivir sen ela, pero si é crucial para que descanse e teña unha vida plena. "A min salvoume a vida", asegura en conversación con PontevedraViva na súa casa de Moraña, porque "podería vivir sen ela", pero respiraría mal, non durmiría ben e, ademais, acabaría acumulando infeccións respiratorias que complicarían o funcionamento dun pulmón xa de seu débil.

Milagros é paciente da Unidade do Soño e Ventilación do Hospital Montecelo do CHUP de Pontevedra, dirixida polo doutor Adolfo Baloira, xefe de Pneumoloxía, e especializada no tratamento da apnea do soño e trastornos respiratorios.

Esta unidade, tal e como explica o doutor Baloira, ten unha vertente de atención ambulatoria e outra hospitalaria, nas que traballan, ademais del, tres enfermeiras, unha fisioterapeuta e catro persoas da empresa Esteve Teijin, responsable do aparataje. Atenden a pacientes que, como Milagros, ten a máquina na súa casa para non ter que durmir no hospital.

O ventilador facilítallo esta unidade e eles fan os seguimentos presenciais e a monitorización a distancia. No día a día, manéxase soa e unha pequena maleta de apenas un par de quilos acompáñaa alá onde durma.

En épocas como a actual, na que se mudou para coidar á súa avoa, lévalla consigo. Si vai durmir no hospital, tamén, pois está xa adaptada ás súas necesidades, cos parámetros personalizados, e si necesita ingresar por calquera outra patoloxía, lévaa.

O seu uso é sinxelo. A enchufa, acéndea, ponse a máscara, tómbase e a durmir. Coñece a pacientes que non se adaptaron, algúns polo ruído da máquina, outros polo sistema en si, pero, nos máis de 15 anos que leva con ela, nunca lle supuxo un problema.

O actual é o terceiro modelo que utiliza e o máis cómodo, pero tamén os anteriores lle resultaron sinxelos. A primeira máquina "era das máis arcaicas, tíñaste que adaptar ti á máquina, non a máquina a ti" e tiña a complicación de que tiña unhas horas máximas de uso e, ao acabarse, tocaba cambiala. A segunda "era xa máis moderna, adaptábase ela a ti, á túa respiración". A terceira, a actual, é, para ela, a mellor, "case como un computador".

Na súa vida está moi afeita á saúde débil. Cando lle diagnosticaron escoliosis, tíñaa de 90 graos, unha deformidade moi grave que provoca unha alteración severa do tronco, dor intensa, limitacións funcionais e potenciais riscos respiratorios ou cardíacos. E complicóuselle. "Cravóuseme nun pulmón e tivéronme que operar en Santiago", lembra. E lograron reducir a curvatura a 55 graos.

No seu día a día, esa escoliosis maniféstase en que "o tórax é máis estreito dun lado, teño as costelas afundidas cara ao outro e, nesoutro lado, o pulmón non pode expandirse". Por iso, cando dorme, non é capaz de respirar por si mesma.

Tras o diagnóstico inicial, aos 7 anos, viviu oito cun corpiño e aos 15 estaba "case perfecta". Confiada, foi á excursión de oitavo de EGB e resultou demoledor. "Cando volvín, xa estaba como cando tiña 7, desfixen nunha semana o que fixen en oito anos", lamenta. E xa non era reversible. Chegou a primeira operación.

Dúas operacións e unha recuperación moi complexa con peso na cabeza e os pés despois logrou estabilizarse e non lle deu máis problemas, pero si altera o seu día a día e, ademais, vive coa presión constante de saber que acabará necesitando unha nova intervención e que pode fallar tamén o seu corazón, que xa presenta taquicardias. De momento, aguanta pegada á súa máquina.

E confiando en que non se interrompa a subministración eléctrica. "Como marche a luz, quedas sen luz e sen máquina e non dormes" e garda moi mal recordo do apagamento xeral do 28 de abril de 2025. Por fortuna, en Moraña, regresou xusto antes de que se metese na cama, pero xa pensaba que esa noite lle tocaría durmir sentada.

"Tiven sorte", agradece, pois non a necesita para vivir, pero non sabe vivir sen ela. "Ao final, esperto afogada. Antes non me pasaba tanto, pero desde que me adaptei á máquina, agora non sei vivir sen ela. É o que digo sempre: agora non ma quitedes, que non sei vivir sen ela", explica.

O seu é só un dos servizos que presta a unidade do doutor Baloira, que ten en Montecelo sete habitacións para ventilación non invasiva aguda, unha UCRI (Unidade de Coidados Respiratorios Intermedios) en planta e unha habitación de soño para realizar polisomnografías, para as que os pacientes ingresan ás 22.00 horas e vanse ás 8.30, pola mañá.

Fan estudos no hospital de luns a venres e tamén estudos domiciliarios a diario, nos que cada paciente levan o aparello a casa, dormen con el e logo lévano para analizar os rexistros. En xeral, o seu responsable valora que de maquinaria están "ben dotados" e contan con ventiladores para todos os pacientes que os precisan. "Non vou dicir ilimitados, pero os que necesitamos", asegura, á vez que destaca a axuda que lles presta un algoritmo de intelixencia artificial.