Canta responsabilidade ten Xabier Díaz no feito de que cantareiras e pandereteiras sexan recoñecidas no Día das Letras Galegas 2025 só saberano na Real Academia Galega. O certo é que ler ou escoitar a súa reivindicación tempo antes da declaración institucional non pasa inadvertida.
Era obrigado preguntarlle durante o tempo de charla no podcast 'Cara a cara'. "Fixéraa desde os escenarios, non só interpelando á RAG senón tamén á sociedade en xeral. Creo que era unha tarefa pendente. Merecían esa xustiza e non sei si foi de tanto reclamala. Estou contento co resultado, quen fixese a solicitude ou quen gritase iso non importa tanto como recoñecer agora a esas mulleres e a ese patrimonio xigantesco que moitas veces non somos conscientes da dimensión que ten e que elas fosen gardando e transmitindo de xeración en xeración", responde.
O seu vínculo coa música tradicional empezou coa gaita, sumou as súas credenciais a Xacarandaina, Rumbadeira, Berrogüeto ou aCadaCanto e empezou unha transición "propiciada por un compromiso".
"Fun consciente de que había unha parte do noso folclore e a nosa identidade musical que non era tan visible para a sociedade en xeral e que non se proxectaba na música profesional como agora se está facendo, a pesar de que hai antecedentes como Leilía ou Mercedes Peón", lembra. E entón "sentín a necesidade de comprometerme cos instrumentos de percusión de man e cantar acompañado deses instrumentos".
A súa achega profesional a este patrimonio inmaterial que conservaron as cantareiras e pandereteiras está agora compendiado nun disco-libro titulado 'Cancionero Galego Serodio'. Díaz descríbeo como unha especie de "álbum familiar, de mocidade, porque esas señoras e señores que gravei son parte da miña vida, pasei intres marabillosos. No libro está a transcrición de seiscentas coplas; dunha parte importante que fun aprendendo delas e eles; fotos daquelas gravacións; un disco con corenta e cinco pezas orixinais desas gravacións e unha sorte de anecdotario que foi sucedendo durante ese camiño".
Á edición do 'Cancionero Galego Serodio', está a engadir a difusión na súa canle de YouTube dun vídeo semanal con algunha daquelas mulleres e homes 'informantes' e igualmente no seu perfil de X a 'Copla do Día'.
Preguntámoslle tamén sobre a efervescencia que está a manifestar o denominado novo tradi; as revisións que os artistas novos están a facer das súas músicas tradicionais. "É un caso moi normal, moi orgánico e quizá en España e Galicia creo que tardío. A música tradicional e folk estivo restrinxida a un xénero concreto e agora podémola escoitar mesturada con electrónica, con rap, con rock and roll, etcétera... e paréceme algo moi natural. Ademais o caso galego é moi vangardista nese sentido. En Galicia sempre se deron os pasos, quizais por diante doutras rexións e agora en Asturias, País Vasco, Cataluña ou as Castelas é un fenómeno imparable porque a materia prima é extraordinaria".
Este próximo sábado 10 de maio actuará no Teatro Principal de Pontevedra xunto a Adufeiras de Salitre. "É un escenario especial porque por alá polo 2005 ou 2004 fixen o meu primeiro concerto, profesional dalgunha maneira, e é un lugar emblemático para min". Presentará 'Axúdame a sentir', un disco e unha xira que leva máis dun ano de rodaxe. Motivo polo que "é o mellor momento para escoitar este directo".
Unha ocasión para facer unha paréntese á rutina, obrigacións ou preocupacións e vivir unha actuación en directo; máxime cando "os concertos empezan a ser un lugar onde se produce un ritual irremplazable pola Intelixencia Artificial, por un teléfono, por unha app... é algo que pasa aí e si non estás non o vas a gozar", conclúe.