En Galicia gústanos presumir da nosa sanidade pública, pero cando a conversa xira cara á saúde mental, a realidade ponse enriba da mesa con crudeza: estamos moi por detrás do que se precisa e tamén do que se recomenda en Europa.
Segundo o Consello Económico e Social de Galicia, só o 5,1% do orzamento sanitario autonómico vai parar á saúde mental. A referencia europea sitúase no 10-12%. Non é unha diferenza menor: tradúcese en menos profesionais, menos recursos e máis listas de espera. Galicia conta con arredor de 9 psiquiatras por cada 100.000 habitantes, por baixo da media estatal (11) e moi lonxe doutros países do noso entorno. Ademais, o acceso á psicoloxía clínica no sistema público é un luxo ao alcance de poucos: nalgunhas áreas sanitarias hai que agardar máis de seis meses para unha primeira cita. No rural, a situación agrávase, porque nin sequera existe a posibilidade de acceder a un profesional especializado sen desprazarse decenas de quilómetros.
Mentres tanto, a demanda non deixa de medrar. O Observatorio Galego da Saúde advirte dun aumento do 30% dos problemas de saúde mental entre a mocidade nos últimos cinco anos. Ansiedade, depresión, autolesións… a lista é longa e preocupante. E non falamos de estatísticas frías, falamos de vidas reais: adolescentes que se senten afogados, familias que buscan axuda desesperadamente, persoas que quedan atrapadas nun labirinto de burocracia e silencios.
O panorama non é alentador. Mentres outras comunidades autónomas avanzan na elaboración de plans específicos, Galicia continúa con respostas parciais, medidas puntuais e un evidente déficit de estratexia. É necesario dar un salto cualitativo e deseñar un plan integral que asegure recursos estables, máis profesionais, servizos de urxencia psicolóxica dispoñibles as 24 horas, unidades especializadas para adolescentes e cobertura no conxunto do territorio.
A saúde mental é un dos grandes retos sociais do noso tempo. Non é só unha cuestión sanitaria, é tamén educativa, laboral e mesmo demográfica. Sen unha poboación emocionalmente sa, Galicia non poderá afrontar con garantías o futuro.
Esa é a verdade incómoda: estamos abandonando á nosa xente máis vulnerable. A Xunta non pode seguir escondéndose detrás de estatísticas maquilladas nin de anuncios sen contido. A saúde mental non pode esperar máis. Porque cada día de inacción tradúcese en máis dor, máis sufrimento e máis vidas truncadas. É hora de actuar con valentía e responsabilidade. O contrario non sería só unha falta de compromiso: sería unha auténtica irresponsabilidade histórica.
Como lembrou o filósofo Séneca hai séculos, “ningún vento é favorable para quen non sabe a onde vai”. E Galicia, no eido da saúde mental, leva demasiado tempo á deriva.
Chegou o momento de marcar un rumbo claro, real e humano.
José Luis Calo
Coordinador UCIN Galicia