O ano 2026 converteuse nunha data especial para lembrar a Mercedes Ruibal, unha das artistas galegas máis singulares do século XX. O recente achado da súa partida de nacemento confirmou que a pintora naceu na parroquia pontevedresa de Xeve en 1926, o que permite celebrar este ano o centenario do seu nacemento.
Con este motivo, o Consello da Cultura Galega (CCG) dedica unha nova sesión do ciclo Revisando a nosa arte á creadora pontevedresa. A xornada, titulada “100 anos de Mercedes Ruibal”, celebrarase este martes 9 de xuño ás 17.00 horas no Museo de Pontevedra e reunirá diferentes especialistas para analizar a súa traxectoria artística e o legado que deixou á cultura galega.
A sesión estará coordinada por Carmen Díaz Cacheda e contará coa participación de tres expertas que ofrecerán distintas visións sobre a pintora.
María Díaz Rey abrirá os relatorios cunha reflexión sobre a actualidade da súa obra e a necesidade de seguir reivindicando o seu papel na historia da arte galega. Pola súa banda, Pilar Corredoira López afondará nos elementos simbólicos, estéticos e persoais que caracterizan o universo creativo de Ruibal. A terceira intervención correrá a cargo de Susana Cendán, que presentará unha aproximación directa á artista, destacando a súa independencia creativa e a súa personalidade artística.
A programación completarase cunha mesa redonda na que as tres especialistas dialogarán sobre a pegada de Mercedes Ruibal, a recepción da súa obra e os desafíos que existen na actualidade para garantir a difusión e conservación do seu legado.
Como broche final, os asistentes poderán participar nunha visita guiada á exposición “Arte en parella. Mercedes Ruibal - Agustín Pérez Bellas”, da man da súa comisaria, Cristina Villaverde Ruibal. A mostra explora as traxectorias da pintora e do seu marido, o arquitecto Agustín Pérez Bellas, e pon de relevo o compromiso de ambos coa loita antifranquista e coa denuncia social, expresada a través de linguaxes artísticas moi diferentes.
Unha artista comprometida e pioneira
Mercedes Ruibal forma parte da xeración de creadores que contribuíron á renovación da arte galega durante as décadas de 1950 e 1960. Procedente dunha familia vinculada á cultura, emigrou a Bos Aires en 1950, onde entrou en contacto cos círculos intelectuais da capital arxentina. Alí coñeceu ao pintor Laxeiro, que se convertería no seu mentor e a animaría a desenvolver a súa vocación artística.
A súa primeira exposición chegou en 1956 en Arxentina. Posteriormente regresou a Galicia e continuou a súa carreira entre Vigo, Madrid e tamén Italia, onde mantivo unha intensa relación coa comunidade artística e intelectual da época. Durante eses anos compartiu espazos e inquietudes con figuras como Rafael Alberti e María Teresa León.
A obra de Mercedes Ruibal destaca por un estilo persoal de inspiración primitivista e naíf, con referencias á tradición románica e á cultura popular galega. Ao mesmo tempo, a artista incorporou unha forte dimensión social e política ás súas creacións. Os conflitos bélicos, a guerra de Vietnam, o golpe de Estado en Chile ou a situación da muller aparecen reflectidos nunha pintura comprometida coa realidade do seu tempo.
Ademais da súa produción plástica, tamén cultivou a literatura. Publicou o libro Confesiones de una volatinera con bragas de repuesto al dorso e o poemario Y mi voz es tu nombre.
Falecida en Vigo en 2003, Mercedes Ruibal deixou unha obra de gran personalidade que continúa a suscitar interese e novas lecturas. Cen anos despois do seu nacemento, institucións e especialistas coinciden en que a súa figura merece ocupar un lugar destacado na historia da arte galega contemporánea.