Pontevedra está a piques de celebrar o centenario dun dos seus edificios máis emblemáticos como é o Instituto Valle Inclán. E é que, aínda que hoxe presume dunha rehabilitación integral digna de portada —recollida no terceiro volume da colección impulsada por Construcciones Ramírez—, a súa historia de nacemento foi digna dun culebrón.
O libro, que repasa con admiración a construción do vello instituto, conecta a súa evolución coa de toda a cidade.
Desde que se colocou a primeira pedra ata que Alfonso XIII e Vitoria Eugenia cortaron a cinta en 1927 pasaron 23 anos.
O atraso debeuse a que non había cartos. O primeiros seis anos a obra avanzou con bo ritmo, pero o orzamento esfumouse e, a partir de aí, aquilo converteuse nunha carreira de obstáculos. O primeiro atranco foi que entre 1911 e 1921 España tivo 24 ministros de Instrución Pública. Un cada cinco meses. Case daba tempo a aprenderse o nome do ministro… xusto cando xa dimitira. O segundo obstáculo foi, como non, volver encher o peto.
Aínda así, a historia ten como protagonista destacado a Augusto González Besada, o político que máis fixo por sacar adiante o instituto. Tanto o admiraban os pontevedreses que cada vez que volvía á cidade recibía homenaxes, aplausos e até o título de fillo predilecto. Tras a súa morte en 1919, alguén propuxo que o centro levase o seu nome, pero como aínda quedaban oito anos de obras por diante, a idea perdeuse nalgún caixón ministerial.
Finalmente, o 27 de setembro de 1927, o instituto abriu as súas portas. A visita dos reis foi o gran acontecemento do día, e Alfonso XIII, tras percorrer os corredores recen estreados, sentenciou que era "un dos mellores centros de España". A ninguén lle parecía esaxerado xa que despois de tanta espera, aquel edificio era practicamente unha obra de arte… e de paciencia colectiva.
Agora, a só dous anos de alcanzar a idade redonda dos cen, o Instituto Valle Inclán loce renovado despois da obra acometida por Construcciones Ramírez, que non só rehabilitou o edificio, senón que tamén decidiu contar a súa historia en papel, con mimo e con moita memoria.
O acto de presentación deste libro celebrouse este xoves no paraninfo do centro. O xornalista Rafael López Torre encargouse de escribir a historia e, outro exalumno do Valle Inclán, Alfredo Díaz Grande, arquitecto do proxecto, confesou que rehabilitar o seu antigo centro era "algo así como volver a clase, pero esta vez sen exames". Tamén interveu Arturo Ramírez, construtor e editor da obra, e pechou a quenda o conselleiro de Educación, Román Rodríguez, que lembrou que a Boa Vila non sería a mesma sen este instituto que leva máis dun século formando xeracións.
Díaz Grande firma no libro a memoria técnica da rehabilitación, aínda que tamén se permitiu incluír anécdotas dos seus anos de estudante. O seu obxectivo, explicou, foi recuperar a esencia do edificio, con ese aire solemne de instituto con historia, á vez que o adaptaba ás necesidades do século XXI. O resultado é un Valle Inclán rexuvenecido e accesible.
A publicación inclúe unha ampla reportaxe fotográfica do proceso de obras, executadas entre xullo de 2023 e abril de 2025. As imaxes, asinadas por David Freire e Javier Cervera-Mercadillo, mostran desde a recuperación da estética orixinal até a modernización das instalacións, pasando por estruturas reforzadas e espazos pensados para que ninguén se perda.
O libro recolle tamén mensaxes doutro exalumno como é o presidente da Xunta, Alfonso Rueda, e do conselleiro Román Rodríguez, quen destacan a relevancia histórica e afectiva do instituto para Pontevedra.
Un traballo coral para render homenaxe a un edificio que, máis que un instituto, é xa parte do ADN pontevedrés.