O miradoiro da Peixeira, unha nova vida que rompe os límites entre Portonovo e o mar

O miradoiro da Peixeira, en Portonovo (Sanxenxo), levaba anos languidecendo, afastado dos estándares actuais de deseño urbano pensado para as persoas e pondo unha barreira (literal) entre o pobo e o mar. O tráfico rodado comíao, un muro de formigón producía un enorme impacto visual desde o mar e apenas tiña uso como espazo de convivencia.

Con esta situación como punto de partido, o Concello de Sanxenxo e a Deputación Provincial impulsaron un proxecto de transformación integral que, tras un investimento dun millón de euros e dificultades para cumprir os prazos polo cambio de empresa construtora, inaugurouse en abril.

Esta actuación deu unha nova vida á zona, que ten unhas vistas privilexiadas sobre a Ría de Pontevedra, pero apenas se usaba pola súa degradación. Para analizar o seu impacto, os seus responsables debullan todos os detalles.

O proxecto é obra de Crudo Arquitectura (Gabriel Alarcón) e Estévez y González Arquitectos (Luciano González e Miguel Estévez), coa colaboración de Alberto Campos e Zaraida Martínez e, nas fases iniciais de execución, incorporou propostas achegadas por veciños e veciñas, cos que impulsaron espazos de diálogo.

O seu obxectivo, que todos consideran alcanzado, era a "recuperación do litoral e a súa homoxenización costeira" e o cambio más radical que implicou foi eliminar o muro de contención de formigón armado creado nunha zona que todo apunta que naceu como un vertedoiro e que, ademais de xerar ese impacto desde o mar, actuaba de barreira que impedía mesmo ver o auga desde algúns puntos da contorna.

Trátase dun espazo gañado á costa a través dun recheo e un muro de contención de até 6 ou 7 metros de altura que, segundo explican os seus responsables, presentaba "estado de deterioración" e quixeron convertelo nunha contorna "máis amable" a base de "renaturalizarlo".

Ese muro que "era un pouco agresivo, case como un límite co mar" derrubouse de maneira parcial e serviu como punto de partida para conectar esa liña de costa con Portonovo, unha vila de orixe mariñeira que apenas conservaba, nese espazo, esa conexión co mar.

Creouse unha conexión cómoda entre a estrada de acceso, as rocas e o mar. Unha conexión en forma de rampla de unión; e non de muro. O resultado é un espazo en ladeira que recrea ese bordo costeiro previo ao muro, e que agora a cidadanía pode gozar, ademais, garantindo a accesibilidade.

Ese muro desapareceu, pero non os seus materiais. Apostaron por unha demolición controlada, esnaquizouse, realizaron cortes que lembran a unha canteira e reutilizáronse os restos para para facer diferentes desniveis e en forma de pavimento, mobiliario ou bloques para estruturas.

O proxecto buscou conectar ese miradoiro da Peixeira co campo de San Roque, pois detectaran un "problema de accesibilidade cara á parte superior". Para iso, substituíron as escaleiras previas e deseñaron unha serie de plataformas, enlazadas mediante ramplas e escaleiras, en forma de zigzag, que conectaron ambos os espazos.

"Agora, esa baixada vai adquirindo unha tipoloxía máis de vila mariñeira, que é como realmente sería a orixe de Portonovo, con espazos, percorridos, zonas de de estancia, zonas de pequenos miradoiros, zonas verdes", explican estes arquitectos pontevedreses.

O proxecto deu gran protagonismo á iluminación. O sistema previo era máis invasivo e optouse por un máis tenue, con luz máis contida e integrada nos solos e muros, nos ocos creados entre os distintos bloques de formigón e pedra, buscando "evitar a contaminación lumínica" e pór en valor o espazo.

Para completar a recuperación da zona, mellorouse a avenida de Pontevedra, unha vía con gran volume de tráfico para acceder á zona. De ser unha zona invadida polos coches, pasouse a dar protagonismo ao peón, reducindo a cantidade de coches que chegan á zona e a súa velocidade para que "non tivese tanta presenza dominante o coche".

O protagonismo pasou a ser para o peón cun traballo de acougado de tráfico, con cambio de material por lastros e instalación de badenes na entrada e saída da área.

Polo camiño perdéronse prazas de aparcadoiro que xeraron tensións veciñais no seu momento, aínda que os últimos tempos parecen xa superadas.

Nesa filosofía de diálogo coa poboación, incorporaron a súa petición de cambiar unha plantación de piñeiros prevista entre as ramplas por unha de loureiro e escharon as peticións veciñais para situar onde eles consideraban máis axeitado tres elementos etnográficos e patrimoniais que había na contorna.

Trátase dun cruceiro, unha áncora e a famosa estatua da Peixeira obra de Alfonso Vilar que desde 1994 coroaba o miradoiro como unha homenaxe ás mulleres que saían do porto coa súa cesta de peixe na cabeza.

Impulsaron un proxecto "coherente hsta o final" co obxectivo da renaturalización e lograron converter a zona nun espazo de convivencia e socialización que recupera ese espírito de vila mariñeira e tamén o seu valor como punto de encontro e para gozar de vistas ao mar para veciños e turistas.