Os afogamentos non sempre son consecuencia dun accidente. Un estudo desenvolvido por investigadores galegos revela que arredor do 9% dos casos de afogamento rexistrados en Galicia entre 2004 e 2021 estiveron vinculados a intentos de suicidio.
A investigación, considerada a primeira destas características realizada en España, pon o foco nun fenómeno pouco coñecido e alerta da necesidade de reforzar as medidas de prevención e atención á saúde mental.
O traballo foi levado a cabo polo grupo de investigación Remoss tras analizar 1.083 casos de afogamento, tanto mortais como non mortais, atendidos durante dezaoito anos polos servizos de emerxencias e os hospitais do Servizo Galego de Saúde (Sergas).
Roberto Barcala é o coordinador de Remoss e un dos autores deste estudo xunto cos integrantes do grupo Patricia Sánchez Lloria, médica da Fundación Pública Urxencias Sanitarias de Galicia-061, e Martín Otero, profesor da Escola Universitaria de Enfermaría.
A revisión das historias clínicas permitiulles identificar 99 episodios nos que existían indicios claros de intencionalidade.
Os resultados, publicados na Revista Española de Salud Pública, amosan que a idade é un dos factores máis determinantes.
Máis da metade dos casos detectados, concretamente un 53%, correspondían a persoas maiores de 65 anos, unha franxa na que ademais se rexistrou a taxa de mortalidade máis elevada, chegando ao 50%.
Segundo explica Roberto Barcala, os datos evidencian unha realidade que ata agora apenas fora estudada.
De feito, os autores advirten de que as cifras poderían ser aínda maiores, xa que en moitos casos resulta complicado determinar se un afogamento foi accidental ou se responde a unha tentativa de suicidio.
A investigación tamén detectou diferenzas significativas segundo a idade. Mentres que as persoas de entre 34 e 64 anos representaron o 36% dos casos, só o 9% correspondía a mozos de entre 18 e 35 anos.
Ademais, seis de cada dez persoas afectadas eran mulleres, un dato que contrasta cos afogamentos accidentais, nos que predominan habitualmente os homes.
Outro dos aspectos máis relevantes do estudo é a influencia da presenza de testemuñas no desenlace destes episodios. Nos casos nos que había alguén presente no momento do afogamento, a supervivencia alcanzou o 95%. Pola contra, cando a persoa se atopaba soa, a porcentaxe reduciuse drasticamente ata o 28%.
Esta circunstancia resulta especialmente significativa entre a poboación de maior idade. Os investigadores comprobaron que moitas das tentativas de suicidio por afogamento en persoas maiores tiveron lugar en contornas rurais e sen testemuñas, o que explica en boa medida a elevada mortalidade rexistrada neste grupo.
Pola contra, entre a mocidade os casos producíronse maioritariamente en zonas urbanas e con presenza doutras persoas, sen que se rexistrase ningún falecemento nesta franxa de idade.
O estudo tamén pon de manifesto a estreita relación entre estes episodios e os problemas de saúde mental. O 99% das persoas afectadas tiñan un diagnóstico previo relacionado con algún trastorno mental, unha cifra que leva aos investigadores a reclamar unha maior atención preventiva.
Neste sentido, o equipo científico considera necesario desenvolver estratexias específicas de saúde pública que permitan identificar situacións de risco e actuar de forma temperá.
Entre as propostas figura a posta en marcha de campañas de sensibilización e programas de prevención do suicidio que teñan en conta tamén as contornas acuáticas, un ámbito que ata o de agora apenas foi abordado neste tipo de iniciativas.
Para os autores, os resultados do estudo evidencian que detrás de moitos afogamentos existe unha realidade social e sanitaria complexa que require máis investigación, recursos e ferramentas de prevención para evitar mortes que, en moitos casos, poderían evitarse.